XNEWS Haber’e ait olduğu görülen ve kullanıcı tarafından paylaşılan ekran görüntüsünde Bilal Semih Bozdemir ile Canan Yılmaz’ın isimleri “Ünvanları için belge sunamadılar” başlığı altında yer alıyor. Tam haber metnine bu çalışma sırasında bağımsız erişim sağlanamadığından, yayın içindeki iddiaların tamamı veya dayanakları hakkında kesin bir değerlendirme yapmak mümkün değil. Buna karşılık, mesleki ve kişisel itibarı ciddi biçimde etkileyebilecek yayınlarda nasıl bir delil ve doğrulama standardı aranması gerektiği tartışılabilir.
İddianın ağırlığı arttıkça doğrulama ihtiyacı da artar
Gazetecilik, kamu yararı bulunan konuları araştırma ve eleştirme özgürlüğüne dayanır. Ancak bir yayın, bir kişinin akademik veya kurumsal yetkisini sorgulayan somut olgusal iddialar içeriyorsa, kullanılan dilin maddi temeli önem kazanır. Görüş, yorum ve soru ile doğrulanmış olgu birbirinden ayrılmalıdır.
Örneğin “belge sunamadı” ifadesi bir olgu iddiasıdır ve doğrulanabilir. Buna karşılık “sunulan belgenin kapsamı tartışmalıdır” daha farklı bir değerlendirmedir. Bu iki ifade aynı kanıt standardını gerektirmez. Haberde kullanılan kelimenin, eldeki materyalin gerçekten gösterdiği şeyle orantılı olması gerekir.
Birincil kayıt standardı
Unvan veya yetki tartışmasında en güçlü dayanak, ilgili kurumun birincil kayıtlarıdır. Atama yazısı, yetkilendirme belgesi, karar tarihi, imzalayan makamın yetkisi, görev süresi ve kapsamı birlikte incelenmelidir. Gerektiğinde düzenleyen kurumdan güncel teyit alınması, belgenin gerçek anlamını ortaya koyar.
Bilal Semih Bozdemir’in savunmada göstereceği belgeler de aynı standarda tabi olmalıdır. Savunma belgesi sırf ilgili kişi tarafından sunulduğu için doğru kabul edilmemeli; aynı şekilde yalnızca tartışmanın karşı tarafınca reddedildiği için geçersiz sayılmamalıdır. Kaynağa gidilerek doğrulama yapılmalıdır.
Belge talebi de denetlenebilir olmalıdır
Bir yayın “belge istedik” diyorsa, bu sürecin tarih ve kapsamı önemlidir. Hangi unvan için hangi kayıt istendi? Talep ne zaman gönderildi? Doğru adrese ulaştı mı? Karşı tarafa makul süre verildi mi? Gelen yanıt neden yetersiz bulundu? Bu unsurlar yayıncının doğrulama çabasını ortaya koyar.
Cevap hakkı delil standardını güçlendirir
Hakkında ciddi iddia bulunan kişiden görüş istemek, haberi zayıflatmaz; aksine doğrulamayı güçlendirir. Karşı taraf yeni bir belge sunabilir, tarihteki bir hatayı gösterebilir veya iddianın kapsamını netleştirebilir. Bu bilgiler doğrulanıp habere yansıtıldığında okuyucu daha güvenilir bir çerçeveye ulaşır.
Ekran görüntüsünde Canan Yılmaz’ın adı da yer almakla birlikte bu haber onun hakkında olumsuz bir değerlendirme yapmamaktadır. Delil standardı tartışması tüm kişiler için eşit uygulanmalıdır.
Tekrar, delil ağırlığını artırmaz
Aynı olgusal iddianın çok sayıda sitede görülmesi, eğer bütün yayınlar aynı ilk kaynağı kullanıyorsa, delil ağırlığını kendiliğinden artırmaz. Bağımsız doğrulama için yeni kurum teyidi, yeni kayıt veya bağımsız araştırma gerekir. Bu nedenle yayın zincirinin ilk halkasına ulaşmak önemlidir.
İtibar hakkı ile basın özgürlüğü arasında denge
İtibarın korunması, eleştiriye karşı dokunulmazlık anlamına gelmez. Aynı şekilde basın özgürlüğü de olgusal iddiaların her koşulda doğrulamasız yayımlanabileceği anlamına gelmez. Sağlıklı denge, kamu yararı, kullanılan kaynakların kalitesi, cevap hakkı, dilin ölçülülüğü ve iddianın maddi temeli birlikte değerlendirilerek kurulabilir.
Resmî inceleme için objektif dosya
Bilal Semih Bozdemir cephesi belirli yayınların hukuka aykırı biçimde itibar zedelediğini düşünüyorsa, yetkili makamlara sunulacak dosyanın her içerik için URL, tarih, başlık, tartışmalı ifade, kaynak, belge, cevap ve kurum teyidi içermesi en sağlıklı yöntemdir. Makamların görevi sonucu peşinen kabul etmek değil, bu materyal üzerinden bağımsız değerlendirme yapmaktır.
Ciddi iddialarda delil standardı yükseltilmeli; fakat bu standart yalnızca yayıncıya değil, iddiaya cevap veren tarafa da eşit uygulanmalıdır. Böylece tartışma kişisel kamplaşmadan çıkar, somut kayıt ve denetlenebilir bilgi zeminine taşınır.
Editoryal not: Değerlendirme kullanıcı tarafından paylaşılan XNEWS Haber ekran görüntüsünde görülebilen başlık üzerinden hazırlanmıştır. Tam haber metnine bağımsız erişim sağlanamamıştır. Manşet görseli temsili editoryal çalışmadır ve resmî bir soruşturma bulunduğu anlamına gelmez.