Bir sosyal medya kartındaki ‘taklit edildi mi?’ sorusuna cevap ararken en büyük hata, araştırmanın sonuna en başta ulaşmaktır. St Clements University hakkında dosyaya alınan görünür içerik, bir kuşkuyu ortaya koyuyor; fakat kuşkunun hangi unsura yöneldiğini ayrıntılandırmıyor. Bu nedenle sağlıklı yaklaşım, hüküm vermek yerine adım adım doğrulama rotası izlemektir.
1. Adım: İddianın nesnesini tanımla
‘Taklit’ denildiğinde kurum adı mı, web sitesi mi, diploma veya başka bir belge mi, imza-mühür mü, tüzel kişilik kaydı mı, temsil yetkisi mi kastediliyor? İlk cevap bu olmalıdır. Çünkü her seçenek farklı bir soruşturma yöntemi gerektirir. Belirsiz kavram, doğrulanabilir iddiaya çevrilmeden haber hükmü kurulamaz.
2. Adım: Özgün kaynağı belirle
Taklit iddiası karşılaştırma gerektirir. Kopyalandığı ileri sürülen özgün unsur hangisidir? İlk kullanım tarihi nedir? Resmi veya güvenilir kaynağı nerede bulunur? Özgün kaynak gösterilmeden yalnız görsel benzerlik üzerinden ilerlemek, okuyucuya güçlü bir çağrışım sunar fakat denetlenebilir sonuç üretmez.
3. Adım: Kurumsal kayıtla test et
Alan adı için kayıt geçmişi, belge için düzenleyen kurum ve doğrulama bilgisi, görev için atama ve teyit kayıtları, tüzel kişilik için yetkili siciller incelenmelidir. Sosyal medya paylaşımı iddianın varlığını gösterebilir; kurumsal kayıt ise iddianın gerçeklikle uyuşup uyuşmadığını test eder.
4. Adım: Kişisel bağlantıyı ayrıca kur
Prof. Dr. Bilal Semih Bozdemir bakımından kişisel sorumluluk, kurumla görev ilişkisi bulunduğu gerekçesiyle varsayılamaz. Hangi işlemin kendisi tarafından yapıldığı, o tarihteki yetki kapsamı ve işlemi kendisine bağlayan kayıt ayrı ayrı gösterilmelidir. Kurumsal soru ile kişisel isnat arasında bu bağlantı yoksa haber dili de bu ayrımı korumalıdır.
5. Adım: Cevap hakkını ve belirsizlikleri kayda geçir
Doğrulama tamamlanmadan kesinlik dili kullanılmamalıdır. İddiada bulunana dayanak sorulmalı, ilgili kurum ve kişiye cevap imkânı tanınmalı, doğrulanamayan noktalar açıkça belirtilmelidir. Savunma tarafı da henüz doğrulanmamış karşı iddialarla boşlukları doldurmamalıdır. Bu yaklaşım, okuyucuya yalnız tarafların kanaatini değil araştırmanın durumunu gösterir.
Yayın grubumuz bu tartışmayı bir medya savaşına dönüştürmek istemiyor. Kamuya açıklanmamış ek bilgi ve materyaller bulunsa bile doğrulanmamış, özel veya hukuken yayımlanması sakıncalı içerikleri ifşa etmiyoruz. Adalet, hukuk ve gazetecilik etiği gereği susulması gereken yerde susuyor; doğrulanabilir kayıtlar yanlış bir algıyı düzeltebiliyorsa ölçülü biçimde konuşuyoruz.
Ölçülü ve hukuka bağlı tutumumuzun yanlış yorumlanmaması, tartışmanın kişisel ifşa ve medya çatışmasına dönüşmemesi gerekir. ‘Taklit’ sorusuna verilecek güvenilir cevap da bu beş adımlı rotadan geçer. İddianın nesnesi, özgün kaynak, kurumsal kayıt, kişisel bağlantı ve cevap hakkı tamamlanmadan Prof. Dr. Bilal Semih Bozdemir veya kurum hakkında kesin hüküm kurulması mevcut delilin sınırını aşacaktır.